Tondel is ontvlambaar materiaal dat begint te smeulen zodra het in contact komt met een warme vonk. IJsman Ötzi had op het moment dat hij stierf tondel bij zich gemaakt van de tonderzwam. Deze zwammen groeien met name op zwakke en dode berken, maar ook op een aantal andere boomsoorten. De tonderzwam is een vrij algemeen voorkomende soort, maar er is een aantal bijzondere zwammen die er sterk op lijken. Wees dus zuinig met de natuur en ga niet als een bezetene zwammen verzamelen als jezelf van plan bent om tondel te maken. In dit artikel leggen wij stap voor stap uit hoe je tondel van de tonderzwam maakt.

Benodigdheden om tondel te maken: Tonderzwam, brandhout, ketel of pot om te koken, as of urine, mes, snijplank, hamer.

Stap voor stap… Hoe maak ik van de tonderzwam (tondelzwam) goede tondel? Een tonderzwam is opgebouwd uit meerdere lagen. Maar één van de lagen, de middelste, is geschikt voor het maken van tondel. Alle tonderzwammen hebben deze laag, maar wij gebruiken de jonge exemplaren. Deze zijn makkelijker te bewerken.
Stap 1: Selecteer een jonge zwam. Ga met de zwam aan het werk als deze vochtig is, eventueel kun je de zwam onder water dompelen. Dit maakt het gemakkelijker om de zwam te ontleden.

Stap 2: Verwijder de harde korst van de zwam, deze hebben wij verder niet nodig.

Stap 3: Verwijder de sporenbuisjes laag voor laag. De sporenbuisjes helpen de zwam te “eten” van de boom en zitten aan de binnenkant van de zwam. 

Stap 4: Wat over blijft is de zachte, viltachtige kern uit het midden van de zwam. Dit gedeelte moet in dunne stroken worden gesneden.

Stap 5: De tondel wordt gekookt met as en water (half om half) en vervolgens afgegoten. In plaats van koken in as en water kan de tondel ook in urine geweekt en gekookt worden. Je kunt de strookjes daarna nog een dag in de urine laten staan zodat het salpeter er goed in kan trekken. Hierdoor wordt de tondel nog beter ontvlambaar.  

Stap 6: De tondel wordt gedroogd en zo plat en pluizig mogelijk geslagen. De tondel is klaar!

Het bericht Hoe maak ik van de tonderzwam goede tondel verscheen eerst op Out in the Bush.

Voor het maken van vuur zijn drie elementen van belang. Ontbreekt een van deze elementen, vergeet het dan maar, je krijgt GEEN vuur. Die drie elementen zitten in een zogenaamde branddriehoek (maar die term mag je vergeten) en zijn:

• Zuurstof (dit is meestal al aanwezig en dus hoef je hier niets mee te doen),
• Brandstof (er zal toch iets moeten gaan branden !) en
• Warmte

Vuur maken: Technieken

Deze laatste zal voor de meesten een uitdaging vormen. Hoe voer je warmte toe om te zorgen dat je brandstof ook ontbrandt en je dus een vuur krijgt. Hiervoor zijn ook weer vele technieken voorhanden. Makkelijkste is een aansteker e/o lucifers maar na verloop van tijd zijn die op of nat. Je zult dus op een andere manier warmte moeten kunnen maken. Dat kan o.a. met een magnesiumstick, vuurboog, batterij en staalwol, of een bril / vergrootglas. Allemaal technieken die aan te leren zijn.

In huis zien we niet vaak vuur. Als je al elektrisch kookt en geen open haard hebt dan zie je binnenshuis eigenlijk helemaal geen echt vuur meer. Vaak ook maar goed ook want wie kan er nu nog eigenlijk nog met vuur omgaan. Omgaan met vuur kan gevaarlijk zijn en we hebben er zelfs spreekwoorden voor zoals “met vuur spelen”, “ wie zijn billen brandt moet op de blaren zitten” en zo zijn er nog wel meer te bedenken.

Weet je echter wel hoe je veilig met vuur kunt omgaan dan zul je merken dat je steeds meer toepassingen gaat gebruiken. Vuur heeft eigenlijk een paar belangrijke toepassing en die zijn, zonder helemaal compleet te zijn :

• warmte (om je zelf te verwarmen en te koken, bakken en braden)
• ontsmetten (koken van onveilig water)
• licht
• veiligheid (het houdt -wilde- dieren op afstand maar de rook ook bijv. muggen)
• daarnaast geeft vuur jou ook een comfortabel en veiliger gevoel.

Belangrijk bij vuur is dan ook om het veilig en verantwoord te doen. Het begint al met het zoeken van de juiste brandstof (bijvoorbeeld de vonken die rondspatten bij dennenhout).
De volgende vraag is dan ook hoe je vuur gaat aanmaken. Met een magnesiumstick die je ongeveer 10.000 maal kunt laten vonken, krijg je echt geen grote boom aan het branden. Je zult dus een manier moeten zoeken van hoe je de brandstof aan het branden kunt krijgen.

Wil je meer te weten komen over (veilig en verantwoord) vuur maken, neem dan contact op met Bas de Wit via info@bushcraftinlimburg.nl of neem een kijkje bij de diverse workshops. Wil je een workshop volgen en heb je vooraf al hele brandende vragen, niet wachten, gewoon stellen en dan kan ik daar rekening mee houden.

Het bericht Vuur & Veiligheid verscheen eerst op Out in the Bush.